scrollup
Pisilinux logo

Önyükleme sistemleri hakkında bilgiler

Emre Yılmaz / Nasıl Belgeleri / 30-07-2020 / 112

Önyükleyici nedir?

İşletim sistemlerini başlatmak için kullanılan küçük programlara Önyükleyici denilmektedir. Önyükleyiciler diskin özel bir sektörüne yüklü bulunur, bilgisayar açıldığında, işletim sistemlerinden önce çalışarak ekranda bir menü görüntüler. Bu menüde, önceden ayarlandığı gibi bilgisayardaki yüklü işletim sistemlerini listeler ve seçilen işletim sistemi ile bilgisayarın açılmasını sağlar.

Eğer aynı bilgisayarda birden çok sayıda işletim sistemi (Pardus ve Windows gibi) kullanılacaksa önyükleme programlarının buna göre ayarlanması gerekebilir.

Pardus, Linux dağıımlarının yaygın olarak kullandığı GRUB adı verilen önyükleme yazılımını kullanmaktadır. GRUB (GRand Unified Bootloader), GNU Projesi'nin bir parçasıdır. Windows ise kendine özgü bir önyükleme sistemi kullanmaktadır.

 

Pardus ve Windows'un önyükleyicilerinin kıyaslaması

Windows'un önyükleme yazılımı sadece Windows işletim sistemini açmaya yönelik olarak hazırlandığı için, bilgisayar açılışında, işletim sistemlerini listeleyen bir menü (özel olarak ayarlanmadığı müddetçe) görüntülemez. Ancak bir bilgisayara Windows'un iki farklı sürümü yüklenildiğinde, Windows'un kendine özgü işletim sistemi seçme menüsü görüntülenebilir. Windows'un kendi önyükleyicisi ile Pardus'un kullandığı GRUB önyükleme yazılımının özellikleri kısaca şöyle kıyaslanabilir.

 

Özellik
Windows Önyükleme Sistemi
Pardus Önyükleme Sistemi (GRUB)
Diğer sistemleri açabilir mi?
Sadece Windows'u açabilir
Linux'u açabilir, önyüklemeyi Windows önyükleme sistemine aktarabilir
Kurulumda yüklenmeme seçeneği var mı?
Yok
Var
Kurulurken mevcut diğer işletim sistemlerini menüsüne ekler mi?
Windows haricindeki diğer işletim sistemlerini yok sayar
Bilgisayarda yüklü olan tüm işletim sistemlerini otomatik olarak ekler
MBR yerine disk bölümü başına kurulma seçeneği var mı?
Yok
Var

Aynı bilgisayarda Windows ve Pardus kullanmak isteyenler ne yapmalı?

Dosya:260px-Pardus-2011-kurulum-9.png


Pardus kurulumunda Önyükleyici yapılandırma ekranı

  • Eğer aynı bilgisayarda sabit diskin bir bölümüne Windows, diğer bir bölümüne de Pardus kurup kullanacaksanız (bkz. Aynı bilgisayara Windows ve Pardus kurulması) aşağıdaki yolu takip etmeniz önerilir. Böylece kurulumlar sonrasında, açılış ekranı için herhangi bir ek işlem yapmanıza gerek kalmaz yani Grub açılış ekranı üzerinden her iki işletim sistemine ulaşabilirsiniz.

1. Bilgisayarınızda eğer Windows yüklü değilse önce Windows'u kurun.

2. Sonra Pardus kurulumuna geçin. Pardus kurulumunda resimdeki önyükleyici seçimi ekranı geldiğinde oradaki ilk seçenek olan Ön tanımlı ayarlar seçeneğini kullanın.

Bu yolu takip ederseniz, bilgisayarı her açtığınızda, önce GRUB önyükleme yazılımı devreye girecektir ve Grub, bilgisayarı hangi işletim sistemi ile açmak istediğinizi soracaktır.

Peki önce Pardus'u sonra Windows'u kursayıdık ne olurdu?

Yukarıdaki tablodan da anlaşılabileceği gibi Windows işletim sistemi Windows kurulumu esnasında, bilgisayardaki mevcut önyükleme yazılımlarını otomatikman siler ve yerine sadece kendisini gören bir önyükleme yazılımı yükler. Bu durumda bilgisayarı her çalıştırıdığınızda doğrudan doğruya Windows açılır. Bu durumu düzeltmek için Windows kurulumu sonrasında Pardus önyükleyicisini onarmak sayfasında anlatıldığı gibi Grub yazılımını onarmanız gerekir.

  • Windows ve Pardus yüklü bir bilgisayarda, Windows'u herhangi bir sebepten dolayı yeniden kurmanız gerekebilir. Böyle bir durumda Windows'u yeniden kurduktan sonra bilgisayarı açtığınızda GRUB işletim sistemi seçme ekranı karşınıza gelmeyecektir yani doğrudan dorğuya Windows işletim sistemi açılacaktır. Böyle durumlarda GRUB yazılımını yeniden yüklemeniz gerekir. GRUB'u yeniden yüklemek için Pardus'u tekrar kurmanıza gerek yoktur, bunun için Windows kurulumu sonrasında Pardus önyükleyicisini onarmak sayfasındaki yönergeleri takip etmeniz yeterlidir.
  • Ayrıca bazı durumlarda Pardus kurulumundan sonra önyükleme menüsünde Windows seçeneği bulunduğu halde Windows açılmayabilir. Bunun nedeni Windows kurulumu sırasında önyükleme programının dosya sistemindeki parçalarının C: sürücüsüne değil de başka bir sürücüye kurulmuş olmasıdır. Pardus kurulumunda bu durum kontrol edilmemektedir ve eğer Pardus kurulumunda bu bölüm biçimlendirilirse Windows önyükleme sistemi silinmiş olur. Sonuçta Windows'u açmak mümkün olmamaktadır. Bunu önlemek için Pardus kurulumundan önce Windows önyükleme dosyalarının hangi sürücüde olduğu kontrol edilmeli ve Pardus kurulumunda bu bölüme işlem yapılmamalıdır.

Pardus'ta Grub menüsü ayarlarını değiştirmek için Açılış Yöneticisi uygulamasını kullanabilirsiniz.

 

Önyükleme sisteminin parçaları

Önyükleme programları iki parçadan oluşur;

  1. Yükleme yapılacak medyanın (Sabit Disk, CD/DVD, USB Bellek gibi) ilk sektöründeki (başındaki) küçük bir parça.
  2. Dosya sisteminde bulunan önyükleme programı ve ayar dosyaları.

Bu konuda şunları bilmelisiniz;

  • Medyaların ilk sektöründe küçük bir parça olmasının nedeni bilgisayarın BIOS programının sadece bu ilk sektörü okuyarak çalıştırmasıdır, eğer bu küçük parça bulunamazsa işletim sistemi bulunamadığına dair bir hata ile bilgisayar açılmaz. Bu küçük parça sayesinde açılış BIOS'dan önyükleme programına aktarılmış olur.
  • Bu ilk sektördeki parçaya Ana Önyükleme Kaydı veya kısaca MBR (Master Boot Record) denilmektedir. Bu ilk sektördeki kayıt, disk bölümlerinin biçimlendirilmesi ile silinmez.
  • Ayrıca medyadaki her bir bölümün de (partition) kendine ait ayrı bir önyükleme kaydı vardır, ancak BIOS programı tüm bölümlerin önyükleme kaydı olup olmadığına bakmaz sadece diskin başındaki Ana Önyükleme Kaydını çalıştırır.

Windows'un kendi özel önyükleme programı vardır ve dosya sistemindeki parçası C: sürücüsünde gizli dosyalar olarak tutulur, Pardus ise pek çok Linux dağıtımı gibi GRUB adında bir yazılımı kullanmaktadır ve dosyaları /boot/grub altında bulunur.